CCNL brengt weer Nederlands erfgoed op de Parijse catwalk: Volendamse Dasjes

Dat modeontwerper Walter Van Beirendonck geïnteresseerd is in Nederlandse ambachten wisten we al nadat hij ons benaderde voor een samenwerking met Staphorster Stipwerk meester Gerard van Oosten voor zijn Spring/Summer 2017 collectie. Twee maanden geleden belde hij weer, dit keer met de vraag of we ‘iemand’ kenden die voor hem dasjes kon produceren zoals hij die een keer in Volendam gekocht had. Ja, die kennen wij wel: Loret Karman en Rita Huijink. Naar aanleiding van deze vraag gingen zij op zoek naar de oorsprong van de dasjes uit de dorpen rondom de vroegere Zuiderzee.


Historische dasjes uit het boek Klederdrachten: een reis langs levende streekdrachten van Nederland

Volendamse dasjes
Hun eerste stop was het Volendams Museum. Maartje Tol-Boont, een van de nog weinige maaksters van de dasjes, liet hen zien dat de dasjes die wij nu overal op foto’s zien, niet gebreid zijn maar met een dunne haaknaald (1 of 1,5) gehaakt worden. Bij voorkeur met acryl garen, want dat is en blijft echt wit. Tol-Boont haakt patronen die ze kopieert van oude dasjes. Een Volendams dasje bestaat uit drie banen en wordt in drie delen gevouwen waardoor een dikke, smalle baan ontstaat. In andere dorpen rond de voormalige Zuiderzee worden ook dergelijke dasjes gedragen, maar daar worden ze niet gevouwen. Aan de uiteinden worden blauwe en witte ‘pluimen’ geknoopt. Is de ene kant versleten? Dan kun je het dasje gewoon andersom vouwen of er een nieuw stuk aan haken. De oude, afgeknipte, stukken dienen als voorbeeld voor de nieuwe dasjes. Ook hier is er sprake van modegrillen, op dit moment is het ‘in’ om glitters en steentjes in je dasje te verwerken.


Volendamse dasjes voor Walter van Beierendonck

Dat was echter niet wat Walter wilde, hij wilde gevlochten dasjes. Volendam expert Liesbeth Woestenburg is een van de weinige vrouwen die dit ambacht nog beheerst. De oorspronkelijke dasjes werden namelijk op lange vlechtplanken gemaakt, hier komt veel kennis en vakbekwaamheid bij kijken.


Volendamse dasjes voor Walter Van Beierendonck

Thuisvlechters
Tot aan de Tweede Wereldoorlog werden de dasjes gevlochten. Om een centje bij te verdienen werden alle gezinsleden ingezet om dasjes te vlechten. Een aantal kinderen knipten lange draden en de rest vlocht ze in. Zo zaten er soms wel vijftien mensen tegelijkertijd te vlechten, jong en oud samen. Voor het vlechten gebruikt men planken van iets meer dan 1 meter lang en 20 cm breed. Oude kastplanken zijn hiervoor prima geschikt. Langs de lange kanten van de plank worden spijkertjes geslagen met tussenruimtes van 0,4 cm, heel dicht op elkaar dus. De schering wordt vervolgens om deze spijkertjes gespannen. Daarna worden de lange inslagdraden ingeregen volgens een patroon. Van deze patronen bestaan geen teltekeningen of weefbrieven. Ze worden nagemaakt van oude dasjes of er worden zelf nieuwe motieven bedacht. Feitelijk bestaan er dus geen traditionele motieven. Wel traditioneel zijn de kleuren die worden gebruikt, zo komen blauw en wit het meest voor. Zwarte dasjes zijn voor de rouwperiode. Als het vlechten klaar is, worden van de inslagdraden aan de uiteinden van de dasjes pluimen van ongeveer vijf centimeter lang geknoopt. De dasjes worden van de plank afgehaald en langs de lange kanten omgehaakt.


Dasjes in de maak

Autumn/Winter 2017-18
De dasjes voor de Autumn/Winter 2017-18 collectie ZWART van Walter Van Beirendonck zijn gemaakt op originele vlechtplanken met drie, door hem bepaalde, kleurpaletten die door Loret Karman zijn geverfd. Van dit vlechtpatroon is overigens wel een teltekening gemaakt, misschien wel het eerste telpatroon van dergelijke dasjes ooit!


ZWART Autumn/Winter 2017-18 show Walter van Beirendonck | foto’s: Kim Weston Arnold / Indigital.tv


Walter Van Beirendonck en Loret Karman

De dasjes zijn gevlochten door Loret Karman, Rita Huijink, Yvonne Philippa en Mariet Geenen. Met behulp van het Volendams Museum, Maartje Tol-Boont en Liesbeth en Evert Woestenburg is het onderzoek verricht naar de oorsprong van de dasjes.
www.volendamsmuseum.nl