‘Ik neem af en toe even een hap hoor,’ verontschuldigt Nienke Sikkema zich. Het interview vindt plaats tijdens haar korte lunchpauze, terwijl ze aan het werk is in De Oude Horn, de glasblazerijstudio van Bernard Heesen, in Acquoy, vlakbij Leerdam. Hier leerde Sikkema het ambacht van glasblazen en begon ze haar eigen werken in glas uit te voeren. Ze is er vier dagen per week te vinden. In theorie, voegt ze daaraan toe, want thuis in Amsterdam heeft ze een tweeling van 15 maanden oud. Maar als alles goed gaat, bevindt Sikkema zich tussen talloze flesjes met gekleurd glaspoeder en de glazen kleurenstalen, metalen en houten gereedschappen en ronkende ovens. ‘Het oogt heel ambachtelijk, maar niet netjes. Een punkwerkplaats, zei iemand laatst.’
Meet the Maker: Nienke Sikkema

Omweg
Dat Sikkema een succesvol glasblazer zou worden, die samen met Heesen het ambacht weer terug op de kaart zou zetten, lag niet voor de hand. Eerst studeerde ze geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, met een premaster Journalistiek, waarvoor ze stages liep bij Nieuwsuur en de VPRO. Na haar afstuderen deed ze toelating voor zowel de master Journalistiek als voor de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Voor beide opleidingen werd ze aangenomen. Sikkema lag wakker van de keuze die voor haar lag. ‘Ik ben een nieuwsjunkie, en heel nieuwsgierig. Mijn ouders zeiden: kies journalistiek. En daarom koos ik voor de academie. Zo werkt dat bij mij; als ik druk voel, kies ik de andere kant. Nog altijd ben ik benieuwd hoe mijn leven was gelopen als ik voor de journalistiek had gekozen.’
Maar het werd dus de KABK in Den Haag. ‘Achteraf was het goed dat ik via een omweg op de academie terecht kwam: ik heb veel jonge mensen zien opbranden tijdens die opleiding. Het kan heel heftig zijn.’
Glasblazen is zwaar en vies werk.
Ze volgde de richting interieurarchitectuur en meubelontwerp. Pas tegen het einde van haar studie kwam het glasblazen op haar pad. ‘We kregen een opdracht van het ministerie van OCW, iets rondom het thema LHBTQ. Ik liet me inspireren door de onderwaterwereld, en raakte gefascineerd door blobvissen, vanwege hun bijzondere man-vrouwconstruct. Ik wilde een soort ketting maken van pastelkleurige bellen, en die wilde ik van glas maken.’ Een docent stuurde Sikkema naar Bernard Heesen. Ze vond het er meteen magisch. ‘Zijn studio bevindt zich op een heel oude plek, in een watergemaal, vlak naast een Natura 2000-gebied. Overal waar ik keek, zag ik kleuren en glazen belletjes.’ Ook de twee vrouwelijke assistentes van Heesen spraken tot Sikkema’s verbeelding. ‘Glasblazen is zwaar en vies werk. Dat dit kon! Ik bedoel, het is fysiek uitdagend, en je zal altijd slapper zijn dan de sterkste man. Ik was meteen gefascineerd door die vrouwen.’



Heesen wilde Sikkema helpen met haar afstudeerwerk, op voorwaarde dat zij hem één dag in de week zou komen helpen. Het werk beviel haar meteen. ‘Het fysieke trok me aan, net als de eindeloze mogelijkheden die ik hier kon leren. Ook Bernards intuïtieve benadering sprak me aan.’ Rondom het moment van Sikkemas afstuderen, kreeg Heesen een solo-expositie in Rijksmuseum Twente. Opnieuw vroeg hij haar te komen helpen. ‘Zo heb ik mezelf bewezen. Zo is het ontstaan.’
Achthonderd keer hetzelfde glaasje
Glasblazen is teamwork, hard werken, en elkaar aldoor helpen. ‘Ik ben er meestal rond 9:15 uur, we werken tot de pauze om 13 uur en dan werken we tot 16 uur, want het is fysiek best heel zwaar. Heel veel dagen zien er anders uit. Soms ben je een hele dag glaasjes voor een productie aan het blazen. Dan zijn we bezig met de bombastische tierlantijnen voor Bernard. Op andere dagen werken we aan een ontwerp van mij. Dan heb ik de artistieke leiding en helpt het team mij. De dagen waarop we met iets helemaal nieuws gaan beginnen, zijn mijn lievelingsdagen.’


Vrouwelijke glasblazers zijn zeldzaam, en ook de aanpak van Nienke Sikkema is onconventioneel. Waar traditionele glasblazers vaak al op jonge leeftijd leren om een vorm tot in de perfectie te beheersen en eindeloos te herhalen, zoekt Sikkema de ruimte om te experimenteren. ‘Echt ambachtelijke glasblazers beginnen al rond hun twaalfde. Meestal zijn het mannen. Die kunnen achthonderd keer exact hetzelfde glaasje blazen. Dat is een vorm van je vak beheersen, en dat kan ik totaal niet. En binnen het vak zijn er eindeloos veel mogelijkheden. Doorgewinterde ambachtslieden beschikken over zoveel tactiele kennis; ze begrijpen het materiaal door en door en voelen precies aan wanneer het glas warm genoeg is om een bepaalde beweging te maken. Neem filigraanglas van het Venetiaanse eiland Murano, met die perfecte draakjes. Dat staat ver af van wat wij doen. Toch is het inspirerend. Mijn inspiratie komt wel vaak voort uit de glasblaastraditie. Ik heb bijvoorbeeld allerlei dierenglaasjes gemaakt, geïnspireerd op die draakjes, maar dan veel klungeliger en gekker.’

Geboetseerde vormen
De vrijheid om het ambacht op een eigen manier te benaderen, leerde Sikkema van Heesen, die bekendstaat om zijn geboetseerde glasvormen. ‘De stijl van zijn glasblazerij is avant-gardistisch. Bernard wil altijd rare dingen uitproberen met glas. Hij gebruikt ook allerlei gereedschappen die helemaal niet gebruikelijk zijn in het vak. Soms zie ik hem met een bonsaischaartje; dat is Bernard. Hij probeert zijn vak los te zien van de traditie, terwijl hij er deel van uitmaakt.’ Ook van haar studio-collega Debbie Eerens, die al 26 jaar voor Heesen werkt, leerde Sikkema veel. ‘Zij heeft me de verfijning bijgebracht.’
Sikkema heeft zich een andere rol binnen het ambacht toegeëigend. ‘Ik heb het idee dat ik vijf procent van het vak weet en kan. Ik vind dat niet erg; ik heb me toegelegd op het maken van rare dingen. Ik ben inmiddels negen jaar bezig, dus dat kan ik inmiddels wel over mezelf zeggen.’

Haar signatuur zie je terug in de twee handgeblazen objecten die ze voor WOW NATURE maakte: een amfora met massieve oren en een schaal met een massieve rand en voet, uitgevoerd in roze, groen en blauw. ‘De amforavorm is een mer à boire; hij nodigt steeds uit om er iets nieuws mee te doen. Vooral met de oren kun je eindeloos variëren. Ik houd van organisch, niet te strak. En een beetje lomp. Ik hoop dat het er vrolijk uitziet.’
In beide objecten lijkt het glas nog in beweging: de vormen suggereren vloeibaarheid en laten iets zien van het materiaal voordat het zijn vaste vorm aannam. De tinten zijn geïnspireerd op de Hollandse luchten die Sikkema onderweg van haar huis in Amsterdam naar de glasblazerij ziet: zachtroze en lichtblauw, soms met een zweem van groen.


Leren falen
Glasblazen is geweldig, vertelt Sikkema, en het blijft boeien. Toch zijn er de nodige uitdagingen. Eén van de drie ovens moet dag en nacht blijven branden, om het gemeng dat later wordt omgevormd tot glas vloeibaar te houden. Dat maakt geld verdienen moeilijk, want de studio draaiende houden kost veel geld. Zeker met de huidige energieprijzen. Graag zouden ze overstappen op elektrisch stoken, maar dat vraagt om een enorme transitie. ‘Hoe goed het ook gaat, er blijft nooit wat over. Als ik een dag niet werk, kost het geld.’
En niet alles lukt. ‘Soms denk ik dat ik een geweldige kleurencombinatie heb gemaakt, en dan koelt het af en dan is het: ai. Soms heb je geen idee wat je kan verwachten en dan is het wow, mooi.’ Dat ze in haar werk mag falen, was eveneens iets wat ze leerde van Heesen. ‘Op de kunstacademie riepen ze altijd fail harder, fail better. Maar in feite mocht je helemaal niet falen, want dat zag je meteen terug in je resultaten. Van Bernard heb ik dit alsnog in de praktijk geleerd. Hij heeft geen faalangst. Soms voel je druk; straks mislukt het en dan kost het geld. En dat zegt hij: maak het gewoon, whatever. Ook mislukte dingen kunnen interessante delen bevatten. Soms wordt het dan ineens weer leuk.’


Ideaal
Op de vraag of ze als glaskunstenaar een ideaal nastreeft, is ze eerlijk: ‘Die vraag wordt natuurlijk vaker gesteld. Ik worstel ermee. Voeg ik iets toe aan deze wereld? Geen idee. Ik ben blij om dit ambacht voort te kunnen zetten. Ik vind het leuk werk. En eigenlijk vind ik het heel erg jammer dat het duur is en voor veel mensen niet betaalbaar, vooral de grotere werken niet. Als een museum mijn werk wil hebben, vind ik dat het allerleukste. Hoewel, toen ik laatst een serie maakte voor HK Living, en mijn werk op een iets grotere schaal geproduceerd werd waardoor mensen het gewoon konden kopen, werd ik daar ook heel blij van.’
Ze wordt geroepen, Sikkema moet helpen tillen, het werk wacht niet. Ze wil nog één ding toevoegen. ‘Ik vind het heel leuk als ik een mailtje krijg van iemand die heel blij wordt van een klein dingetje dat ik gemaakt heb.’
*Elke eerste zondag van de maand opent glasblazerij de Oude Horn in Acquoy van 12:00 tot 17:00 uur de deuren voor publiek.*
Tekst: Vanessa Oostijen
Fotografie: Fan Liao